Erkan GÜRBOĞA(*)

Gelirler Kontrolörü

I. GİRİŞ

25 Mayıs 1999 gün ve 23705 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, Vergi Usul kanunu Uyarınca Vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtım Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte, anılan Yönetmeliğin 13’üncü maddesi değiştirilmiştir. Yapılan değişiklikle anlaşmalı matbaa işletmecilerinin, belgelerin basımına geçmeden önce, mükelelflerden vergi dairesi mühürü ve vergi dairesi müdürünün imzasını taşıyan, mükellef olduklarını ve belge bastırmalarında sakınca bulunmadığını belirten yazıyı istemelerine ilişkin zornluluk yürürlükten kaldırılmıştır.

Yönetmelikte yapılan bu değişiklik nedeniyle, mükellefler, 25.5.1999 tarihinden itibaren vergi dairelerinden izin almaksızın belge bastırabileceklerdir.

Bu yazımız ile Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi mükellefleri tarafından kullanılacak belgelerin basımına ilişkin olarak yapılan düzenleme sakıncaları irdelenerek konuya ilişkin görüşlerimiz yer alacaktır.

II. DEĞİŞİKLİKTEN ÖNCEKİ UYGULUMA

Fatura, Müstahsil Makbuzu, Serbest Meslek Makbuzu, Gider Pusulası, Perakende Satış Vesikaları (Perakende Satış Fişi, Makinalı Kasaların Kayıt Ruloları, Giriş ve Yolcu Taşıma Biletleri), Sevk İrsaliyesi, Taşıma İrsaliyesi, Yolcu Listesi, Günlük Müşteri Listesi ve Bakanlıkça kullanılması zorunlu hale getirilen belgelerin üçüncü şahıslara basım ve dağıtım işlemlerine ilişkin şekil, şart, usul ve esaslar ile bunlara uyulmaması halinde uygulanacak cezai şartlar, 2 Şubat 1985 tarih ve 18654 saılı Resmi Gazete’de yayınlanan “Vergi Usul Kanunu Uyarınca Vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtımı Hakkında Yönetmelik” ile belirlenmiştir.

Anılan yönetmeliğin 13’üncü maddesine göre; matbaa işletmecileri, belgelerin basımına geçmeden önce, mükelleflerden vergi dairesi mühürü ve vergi dairesi müdürünün imzasını taşıyan, mükellef olduklarını ve belge bastırmalarında sakınca bulunmadığını gösteren bir yazı isteyeceklerdir. Vergi Daireleri, bu şekilde yazı almak isteyen mükelleflerin taleplerini hemen değerlendireceklerdir. Bu değerlendirme neticesinde anlaşmalı matbaada belge bastırmalarında sakınca bulunmadığı tespit edilen mükelleflere, iki örnek olarak düzenleyecekleri yazının bir örneği verilecektir. Bu yazıda, belge batırmak isteyen mükellefin adı, soyadı, varsa ticaret ünvanı, bağlı olduğu veri dairesi, hesap numarası, adresi, bastırılacak belgelerin türü ve vergi dairesince uygun görülen diğer bilgiler ile belgenin 5 gün için geçerli olduğuna dair bilgiler bulunacaktır. Mükelleflerin 5 gün içinde vergi dairelerinden aldıkları belge bastırmalarında sakınca bulunmadığını gösteren yazıyı, 5 gün içinde anlaşmalı matbaalara ibraz etmeleri zorunludur. Bu süre içinde anlaşmalı matbaaya ibraz edilmeyen yazı geçersiz olacaktır.

Matbaa işletmecileri, bağlı oldukları vergi dairelerinden alınan belge bastırmasında sakınca bulunmadığını gösteren yazıda yer alan bilgiler ile mükellef veya vekilinin hüviyetinde yer alan bilgileri karşılaştıracak, bilgilerin birbirini tutması ve söz konusu yazının geçerliliği süresi içinde ibraz edildiğinin anlaşılması halinde belge basım işlemi yapılacaktır.

Matbaa işletmecileri, mükelleflerden aldıkları anlaşmalı matbaalarda belge bastırmasında sakınca bulunmadığını gösteren yazıyı düzenleyecekleri bilgi formu ile birlikte defterdarlıklara göndereceklerdir.

Yönetmelikte belirlenen usul bu olmakla birlikte, Maliye Bakanlığı uygulamaya 164, 243, 253 ve 257 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ile 1988/2, 1989/5 ve 1994/2 seri no’lu Vergi Usul Kanunu Uygulama İç Genelgeleri, 1994/4 seri no’lu Uygulama İç Genelgesi ile uygulamaya yön vermiştir.

1988/2 seri no’lu Uygulama İç Genelgesinde, Anlaşmalı Matbaa İşletmecileri ile noterlerin, mükelleflerin veya vekilinin ibraz edeceği basım izin belgesine göre basım ve tasdik işlemini yapacakları, mükelleflerin, belgelerini anlaşmalı matbaalarda bastırmasında veya notere tasdik ettirmesinde sakınca bulunmadığını gösteren yazıyı ibraz etmemeleri veya bu yazıyı ibraz etmekle birlikte yazıda yer alan bilgiler mükellef veya vekilinin hüviyetinde yer alan bilgilerin birbirini tutmaması halinde kesinlikle matbaa işletmecilerinin belge basmayacakları noterlerde belge tasdik etmiyecekleri belirtilmiştir.

Diğer taraftan 1994/4 seri no’lu Uygulama İç Genelgesinde basım izin belgelerinin neden vergi dairelerince verilmesi gerektiği ve alınması gereken tedbirler açıklanmıştır.

Anılan iç genelgede, Maliye Bakanlığına ulaşan bilgilerden, zirai ürün alım satımı ve canlı hayvan ticareti ile uğraşan veya vergi dairelerince şüpheli bulunan bazı kişilerin, mükellefiyet tesisini yaptırdıktan sonra sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyerek haksız kazanç sağladıklarının anlaşıldığı, bu nedenle bu mükelleflerle ilgili belge basım izninde gerekli tedbirlerin alınacağı, aylık ihtiyaçlarını karşılayabilecek sayıda belge bastırmaları için izin verileceği, belge basımı için yeni taleplerde ise, daha önce verilen izin çerçevesinde bastırdıkları belgelerin tamamının kullanılıp kullanılmadığı, kullanılanların defter kayıtlarına doğru yazılıp yazılmadığı ve o döneme ilişkin beyannamelerde beyan edilip edilmediği, vergi dairesi müdürünce incelendikten sonra basım için taleplerinin sınırlı karşılanması gerektiği belirtilmiştir.

III. DEĞİŞİKLİKTEN SONRAKİ DÜZENLEME

25 Mayıs 1999 gün ve 23705 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, Vergi Usul Kanunu Uyarınca Vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle, anılan yönetmeliğin 13’üncü maddesi değiştirilmiştir.

Yapılan bu değişikliğe ilişkin olarak 28 mayıs 1999 tarih ve 23708 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 274 seri no’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.
“... Yapılan değişiklikle anlaşmalı matbaa işletmecilerinin, belgelerin basımına geçmeden önce, mükelleflerden vergi dairesi mühürü ve vergi dairesi müdürünün imzasını taşıyan, mükellef olduklarını ve belge bastırmalarında sakınca bulunmadığını belirten yazıyı istemelerine ilişin zorunluluk yürürlükten kaldırılmıştır.

Diğer taraftan, 164 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre belge tasdikinde bulunacak noterlerin de belge tasdikinden önce, mü  kelleflerden vergi dairesi mühürü ve vergi dairesi müdürünün imzasını taşıyan, mükellef olduklarını ve belge bastırmalarında sakınca bulunmadığını belirten yazıyı istememeleri uygun görülmüştür.

Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, belgeleri yukarıda sözü edilen Yönetmelik ve tebliğ hükümlerine göre anlaşmalı matbaalarda bastırmak ya da notere onaylatmak zorunda olan mükelleflerin, izin yazısı almalarına gerek bulunmamaktadır.

Bu Tebliğin, yayınlanmasından itibaren 257 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin (A) bölümü yürürlükten kaldırılmıştır.”


IV. DEĞERLENDİRMELERİMİZ

25 Mayıs 1999 gün ve 23705 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Vergi Usul kanunu Uyarınca Vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair yönetmelikte, anılan yönetmeliğin 13’üncü maddesinde yapılan değişiklikle, vergi dairelerinin basım izin belgelerinin verilmesi konusundaki yetkileri kaldırılmışır.

Bundan böyle mükellefler, matbaa işletmecisinin istemesi halinde mükellef veya vekili, kimliğini veya vergi dairesi hesap numarasını gösterir belgeyi ibraz etmek suretiyle belge bastırabileceklerdir. Anlaşmalı matbaa işletmeci, belge bastırmak isteyen mükellefin adı ve soyadı ile bağlı bulunduğu vergi dairesi ve hesap numarasının doğruluğundan sorumludurlar. (Yönetmelik Madde 13/c)

Vergi Daireleri; mükellefi tespit eden, vergi, resim ve harç tarh eden, tahakkuk ettiren, ceza kesen ve tahsil eden dairelerdir. (V.D.K. ve Görev Yönetmeliği md.4)

Bu işlemleri yapan vergi dairelerinde, mükelleflerin vergi ile ilgili servet, hesap ve işlemlerine ilişkin bilgiler bulunmaktadır. Bilgiler, mükelleflerin tarh dosyasında muhafaza edilmektedir. Yönetmelik değişikliğinden önceki uygulamada vergi dairesi basım izin belgesi talep eden mükelleflerin bu faaliyetlerini mevcut tarh dosyasındaki bilgiler değerlendirilerek yerine getirmekteydi. Ancak yapılan yeni düzenlemeyle tarh dosyasındaki bilgiler bu anlamda kullanılmayacaktır.

Dolayısıyla getirilen yeni düzenlemeyle sahte fatura ticareti ile iştigal eden mükelleflerin belge basımı konusunda önlerindeki engel kalkmış olacaktır. Elbetteki iyi niyetli mükelleflerin belge basımı için vergi dairesinden izin almaları, işlemlerin uzamasına neden olmuştur. Ve bu konu vergi dairelerinin iş yükünü arttırmıştır. Ancak yönetmeliğin değişmeden önceki hükmü ve buna bağlı olarak çıkarılan tebliğ ve uygulama iç yazıları sahte fatura ticaretinin engellenmesi açısından bir emniyet subabıydı. Vergi daireleri, 1994/4 seri no’lu uyulama iç genelgesine istinaden, sahte fatura ticareti ile iştigal eden mükelleflere basım izin belgesi vermemekteydiler. Ayrıca durumu şüpheli bulunan mükellefler, bu iç genelgeyle izlenmekteydi.

Yeni düzenlemeyle sahte fatura ticareti ile iştigal eden mükelleflerin anlaşmalı matbaalardan belge basmaları (hemde istedikleri kadar) kolaylaşmıştır. Olayın vergi denetimiyle önlenebileceği ileri sürülebilir. Ancak, “Ülkemizde Vergi İnceleme Oranı, çeşitli hesaplamalara göre, %3 ile %5 arasında değişmektedir”(1) %3 ile %5 arasında değişen inceleme oranının ülkemizde, sahte fatura ticaretini engelleyecek düzeyde olmadığı açıktır.

Vergi Usul Kanunu’na göre düzenlenmesi gereken belgeler ekonomik ve sosyal açıdan çok önemli sonuçlar doğurmaktadır. Aynı zamanda mal ve hizmet akışının ispatına yönelik olan belge basımının, kamu denetiminden çıkarılması ileride onarılamaz yaralar açabilir. Bu nedenle Maliye Bakanlığı 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 257’nci maddesinin 1’nci fıkrasındaki yetkisini kullanarak bu belgeleri bedeli karşılığında basıp dağıtımını yapacak düzenlemeler yapması sağlıklı çözüm olacaktır.

V. SONUÇ

25 Mayıs 1999 gün ve 23705 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmelikle mükelleflerin belge basımına ilişkin vergi dairelerinden izin almaları uygulamasının kaldırılması beraberinde bir çok sorunların yaşanmasına yol açacaktır. Bu nedenle Maliye Bakanlığı, Vergi Usul Yasasının mükerrer 257’nci maddesinde tanınan yetkisini kullanarak, belgelerin bedeli mukabili basım ve dağıtımını yapacak düzenlemeler oluşturması, sağlıklı çözüm oluşturacaktır.