Erkan GÜRBOĞA  i. Bahri BELLEK

Gelirler Başkontrolörleri

I. GENEL BiLGi

Devlet Harcama Belgeleri yönetmeliğinin bazı maddelerinde Ek ve Değişiklik yapılmasına dair yönetmelik 28 şubat 2001 tarih ve 24332 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Anılan yönetmeliğin 7’nci maddesi ile Devlet Belgeleri Yönetmeliğinin 52’nci maddesinin (3) no’lu bendinin (C) alt bendinin dördüncü paragrafı değiştirilerek “Gelirler Genel Müdürlüğünün belirleyeceği mükellef gruplarına dahil iade hakkı sahiplerine ait iade alacaklarının kendilerinin, ortaklarının veya mal ya da hizmet satın aldıkları mükelleflerin genel ve katma bütçeli idarelere, belediyelere ve bunların iktisadi işletmelerine, kanunla kurulmuş sosyal güvenlik kuruluşlarına 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamına giren iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları ile bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştiraklerine, Özelleştirme idaresi Başkanlığı ve Başkanlığa bağlı fonlara olan borçlarının mahsubuna veya ödenmesine izin vermeye ve bu uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespit etmeye yetkili olduğu belirtilmiştir. Değişiklikten önceki düzenlemede, belirtilmeyen bir çok kurum yeni düzenlemede yer almıştır. Yapılan yeni düzenlemenin hemen akabinde Bakanlık 81 Seri no’lu katma değer vergisi Genel Tebliği (1) ile uygulamaya yön verilmesi açısından 2001/3 uygulama iç genelgesi yayınlanmıştır.

Yazımızın konusunu, son yapılan değişikliklerle kamu alacağı sistemine çok büyük kolaylıklar getiren mahsup müessesesi oluşturacaktır.

2  MAHSUP iÇiN ARANILAN BELGELER

Mükelleflerin ihracat istisnası veya ihraç kaydıyla teslimlerden doğan katma değer vergisi iadesinin belirtilen borçlara mahsubu için vergi dairesine bir dilekçe ile başvurulacaktır. Dilekçe ekinde ise aşağıdaki belgeler yer alacaktır.

Gümrük çıkış beyannamesinin aslı veya noterce onaylı örneği,

İhracat konusu malın alış ve satış faturalarının fotokopisi veya bu faturalara ait, faturanın tarihi, numarası, alıcı veya satıcının ad ve soyadı veya ünvanı, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası, malın cinsi, miktarı, bedeli ve hesaplanan katma değer vergisi hususlarını kapsayan bir liste, (Bu listeler üç örnek olarak düzenlenecek ve listelerin her sayfasının alt kısmına “Listede yer alan bilgilerin doğruluğunu taahhüt ve herhangi bir yanlışlık olduğunun tespiti halinde uygulancak müeyyideleri kabul ederim.” şerhi konularak işletme yetkilileri tarafından isim ve ünvan kaşeleri kullanılmak düzenleme tarihi belirtilmek suretiyle imzalanacaktır.)

- Mükellefin kendisinin, ortaklarının, mal ve hizmet ifasında bulunanların sigorta borçlarına mahsubunu talep etmeleri halinde bağlı oldukları sosyal sigortalar kurumundan alınan S.S.K borç döküm formu ile S.S.K. Borçları Mah  sup Talep Tablosu,

- Hizmet ihracatında döviz alım belgesinin aslı (65 seri numaralı katma Değer Vergisi Kanunu Genel Tebliği hizmet ihracatı dışındaki ihracat istisnası ile ihraç kayıtlı teslimlerden doğan katma değer vergisi iade ve mahsup işlemlerinde “döviz alım belgesi”nin aranılmaması uygun görülmüştür.)

- Kollektif şirketler ile adi ortaklıkların katma değer vergisi iade miktarının ortaklarının vergi borçlarına mahsup edilmesi işleminde, ortakların mahsup yapılmasına izin veren noter tasdikli belge veya belgeler,

- Sermaye şirketleri ile kooperatiflerin katma değer vergisi iade miktarının ortaklarının vergi borçlarına mahsup edilmesi işleminde, ortaklarının da bu mahsubu talep ettiklerini belirten yazıların aslı veya noter onaylı örneği,

- Vergi borcunun mahsubu talep edilen ortak veya ortaklarının adı, soyadı ünvanı, bağlı oldukları vergi dairesi, sicil numarası, vergi borçlarının türü, dönemi ve tutarlarını ihtiva eden bir liste,

3. MAHSUBEN iADENiN KAPSAMI

Mahsuben iadenin kapsamını; ihracat istisnasından ve ihraç kayıtlı teslimlerinden doğan katma değer vergisi iadelerini, hak sahibi mükellefin kendisinin ve mal ya da hizmet satın aldığı kişilerin vergi borçlarının yanı sıra ortaklarının vergi borçları ile kendisinin, ortaklarının ve mal ya da hizmet satın aldığı mükellefin sosyal sigortalar kurumuna olan borçları (sigorta pirimi, işsizlik sigorta pirimi, eğitime katkı payı, özel işlem vergisi, idari para cezası, tasarruf teşvik kesintisi ve katkı payı, konut edindirme yardımı ve benzerleri ile feri’leri) oluşturmaktadır.

a. Mükellefin Kendi Borçlarına Mahsup

ihracat istisnasından ve ihraç kayıtlı teslimlerinden doğan katma değer vergisi iadelerinin hak sahibi mükellefin öncelikle vergi dairesine olan ve muaccel hale gelen borçlarına mahsubu kanuni bir zorunluluktur. Zira 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun 23. maddesinde, tahsil edilip de kanuni nedenlerle reddi gereken amme alacaklarının istihkak sahiplerinin, reddiyatı yapacak olan amme idaresine olan muaccel borçlarına mahsup edilmek suretiyle reddolmayacağı hükme bağlanmıştır.

b. Ortakların Vergi ve Sigorta Borcuna Mahsup

Adi ortaklıklar, kollektif şirketler, sermaye şirketleri ve kooperatiflerin ihracat istisnası ve ihraç kayıtlı teslimlerinden doğan katma değer vergisi iade tutarını talep etmeleri halinde, ortakların vergi ve sigorta borçlarına mahsup edilebilir.

Kollektif şirket ve adi ortaklıkların katma değer vergisi iade miktarının ortaklarının borçlarına mahsup edilebilmesi işleminde; mahsup istem dilekçelerine, ilgili belgelerin yanı sıra diğer ortakların mahsup yapılmasına izin veren noter tasdikli belge veya belgelerin eklenmesi gerekmektedir. (39 seri no’lu KDV Genel Tebliği’nin II bölümü)

Kooperatifler ve sermaye şirketlerinin hiracat istisnası ve ihraç kayıtlı teslimlerinden doğan katma değer vergisi iade alacaklarını ortakların vergi ve sosyal sigortalar kurumuna olan borçlarına mahsubunu talep etmeleri durumunda, talep dilekçesi tüzel kişilği temsile yetkili kişilerce kaşe tatbik edilerek imzalanacak ve dilekçeye vergi borcunun mahsubu talep edilen ortak ve ortakların adı, soyadı, ünvanı, bağlı oldukları vergi dairesi, sicil numarası vergi borçlarının türü, dönemi ve tutarını ihtiva eden bir liste ile ortaklarının da bu mahsubu talep ettiklerini belirten yazıların aslı veya noter onaylı örneğini ekleyeceklerdir.
c. Mal ya da Hizmet Satın Alınan Kişilerin Borçlarına Mahsup

Mükellefler ihracat istisnası ve ihraç kayıtlı teslimlerinden doğan katma değer vergisi iadesinden doğan alacaklarını, mal ya da hizmet satın alınan kişilerin borçlarına mahsubunu talep edebilirler. 28 seri nolu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinin A/3 bölümünde yapılan açıklamaya göre mükelleflerin katma değer vergisi iade alacaklarının, kendilerine mal veya hizmet satanların vergi borçlarına mahsubunu talep edebilecekleri miktar, bu kişilerden satın aldıkları mal veya hizmetler için ödenmesi gereken katma değer vergisinden fazla olamayacaktır.

Buna karşın 81 seri no’lu KDV Genel Tebliğinde mükelleflerin KDV iade alacaklarının, kendilerine mal ve hizmet satanların SSK prim borçlarına mahsubunda böyle bir sınırlama getirilmemiştir. Dolayısıyla, ihracattan doğan KDV iadelerinin mal ve hizmet satın alınan mükelleflerin SSK Prim borçlarına mahsubunda mahsup tutarı KDV iade tutarı ile sınırlı olacaktır.

ihracatçılar veya ihraç kaydı ile mal teslim edenlerce satın alınan hizmetlerin yapılan ihracatla ilgili olmaması ve bunlar tarafından satın alınan malların henüz ihraç edilmemiş olması, yurt içinde satılması veya işletme envanterinde yer alması mahsup talebinin yerine getirilmesine engel teşkil etmeyecektir. Ancak, mahsup talebi sırasında ibraz edilen ve hiracata konu mal ve hizmet alımlarını gösteren listelerde, gerçekleştirilen ihracatla ilgili olup olmadığına bakılmaksızın, lehine mahsup talep edilenlerden satın alınan mal ve hizmetlere ilişkin faturalara ait bilgilere de ayrıca yer verilecektir.


4. MAHSUP TALEBiNDE ÖNCELiKLi KAMU ALACAĞI

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun 23. ncü maddesine göre, tahsil edilip de kanuni sebeplerle reddi icabeden amme alacakları istihkak sahiplerinin reddiyatı yapacak olan amme idaresine olan muaccel borçlarına mahsup edilmek suretiyle reddolonur.

Bu hükme göre, ihracat teslimleri veya ihraç kaydıyla yapılan teslimlere ilişkin katma değer vergisi iadelerinde, mükellefin talebinin olup olmadığına bakılmaksızın öncelikle, mükellefin iadeyi yapacak olan dairedeki borçlarına mahsup edilecektir. Yani vergi dairesi mükellefin katma değer vergisi iadesinin, daireye olan ve muaccel hale gelmiş borçlarına mahsubunu re’sen yapacaktır. Bu mahsuptan sonra iade edilmesi gereken bir vergi alacağının kalması durumunda mükellefin talebi doğrultusunda kendisinin ödeme vadesi henüz gelmemiş vergi borçlarına, sigortalar kurumu borcuna veya ortakları ya da mal veya hizmet satın aldığı kişilerin vergi veya sosyal sigorta kurumuna olan borcuna mahsup edilecektir.

Vergi dairesinde katma değer vergisi iadesi alacağı doğan mükellefin bu konuda talebinin olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır. şayet vergi dairesinde muaccel hale gelmiş borcunun olmaması halinde mükellef iade alacağını, vadesi gelecek olan borçlarına mahsubunu talep edebilir.

Diğer taraftan vergi dairesine olan ve muaccel hale gelmiş borcunun olmaması durumunda mükellefler iade alacaklarını sosyal sigortalar kurumuna olan prim borçlarına ve gecikme zammına mahsubunu talep edebilirler.


5. MAHSUP TALEBiNDE SÜRE VE BELGELERiN iBRAZI

28 numaralı katma değer vergisi genel tebliğinin A/3 bölümüne göre; ihracatçıların ve ihraç kaydıyla mal teslim edenlerin lehlerine doğacak katma değer vergisi iadelerinin, kendilerinin veya kendilerine mal veya hizmet satanların vergi borçlarına mahsup talep etmeleri halinde, mahsup isteminin mahsubu talep edilen vergisinin vade tarihinden önce yapılması zorunludur. Mahsup, dilekçesinin vergi dairesine verildiği tarih itibariyle yapılacaktır.

Mahsuba ilişkin başvurunun zamanında yapılmış olmasına rağmen, mahsup işleminin mükellefin elinde olmayan nedenlerle gecikmesi halinde, zamanında yapılmayan mahsup için, gecikme zammı uygulanmayacaktır.

Başvuru, mahsubu talep edilen verginin vade tarihinden önce yapılmakla birlikte, işlem için gerekli belgelerin ibraz edilmesi ve ayrıca tamamlanması halinde, talep bu tarih itibariyle hüküm ifade edecek ve vadesi geçen vergi için, talebin kabul edildiği tarih itibariyle gecikme zammı uygulanacaktır. (MB Özelgesi, 19.05.1991 tarih ve 2601032 sayılı.)(1)

Danıştay ise, evrakın geç ibraz edilmesinin tek başına gecikme zammı alınmasını geciktirmeyeceği görüşündedir. Sayın şükrü KIZILOT’un Danıştay kararları ve özelgeler 1998 isimli kitabının 1564’üncü sahifesinde yer alan 21.01.1997 tarihli Danıştay 97’uncu daire kararında, KDV iade hakkının mevcut olması ve mahsubu, ilgili verginin vade tarihinden önce talep olunması halinde bir kısım belgelerin ibrazında gecikmiş olmanın gecikme zammı alınmasını gerektirmeyeceği görüşü ile, gecikme zammı içeren ödeme emrinin iptaline ilişkin mahkeme kararı onanmıştır.(2)


6. MAHSUP SONRASI KALAN ALACAĞIN iADESi

Mükelleflerin, ihracat dolayısıyla katma değer vergisi iade alacaklarının kendi vergi borçlarına mahsup edilmesinden sonra arta kalan tutarın nakden iadesini talep etmeleri halnide, vergilendirme dönemleri itibariyle 2.000.000.000 lirayı aşmayan iade talepleri, inceleme raporu ve teminat aranmaksızın yerine getirilecektir. Ancak mahsup sonrası kalan tutarın 2.000.000.000 TL’yi aşması halinde, aşan iade talepleri prensip olarak inceleme raporuna göre yapılacak, 2.000.000.000 TL aşan kısım için teminat gösterilmesi halinde, inceleme sonucu beklenilmeden talep yerine getirilecektir.

Hak sahibinin iade alacağının, kendisine mal veya hizmet satanların vergi borçlarına mahsubundan sonra kalan miktar lehine mahsup yapılamaz ancak inceleme raporu sonucuna göre iade edilebilecektir. Bu iade işleminde 2.000.000.000 liralık sınır dikkate alınmayacak ve teminat gösterilmiş olsa dahi inceleme sonuçlanmadan iade yapılmayacaktır. Bu iade incelemeleri mahsup talebinde bulunan hak sahipleri nezdinde yapılacaktır.


7. YEMiNLi MALi MÜşAViR RAPORU iLE MAHSUBEN iADE

ihracatçıların ve ihraç kaydıyla mal teslim edenlerin lehlerine doğacak katma değer vergisi iadelerinin, kendilerinin veya kendilerine mal veya hizmet sanatların vergi borçlarına mahsubunu talep etmeleri halinde, mahsup talebi inceleme raporu ve teminat aranmaksızın yerine getirilecektir. (KDV. G.T. 28)

Ancak 22.09.1999 tarih ve 1992/2 sayılı katma değer vergisi iç genelgesine göre, 12 dönem teminatsız ve incelemesiz nakden veya mahsuben KDV iadesinden yararlanan mükelleflerde, söz konusu 12 dönemden ilgili Bölge Müdürlüklerince, Bölge Müdürlüğü’nün bulunmadığı illerde Defterdarlıklarca belirlenecek yalnız bir dönem incelemeye tabi tutulacaktır.

Öte yandan, inceleme ve teminat aranmaksızın yerine getirilen mahsup talepleri içinde, YMM raporu ibraz edilmesi mümkündür. Zira bu suretle, 12 dönem peş peşe incelemesiz ve teminatsız mahsup talep eden mükelleflerin incelemeye tabi tutulması önlenmiş olmaktadır.


8. GÜMRÜK BEYANNAMELERiNiN TEYiDi

Nakden iade de olduğu gibi mahsuben iade de vergi dairesince ihracat ve ihraç kayıtlı teslimlere ilişkin Gümrük beyannamelerinin teyitleri alınmaktaydı. Gümrük beyannamelerinin teyidinin gecikmesi mahsupların süresinde yapılamamasına neden olmakta, mükelleflerin vergi dairesindeki borç ve alacaklarının net olarak görünmesini engellemekteydi.

Ancak, mükelleflerin hiracat işlemlerine ilişkin bilgilerin doğru, sağlıklı ve kısa sürede takibi amacıyla gümrük beyannamelerine ilişkin bilgilerin Gümrük Müsteşarlığı tarafından Bakanlığımıza verilmesi ve gümrük beyannamelerinde yer alan kimlik bilgilerinin doğruluğunun tespiti içinde mükelleflerin sicil bilgilerinin Maliye Bakanlığı tarafından Gümrük Müsteşarlığına manyetik ortamda “text file olarak” verilmesi hususunda Maliye Bakanlığı ile sözü edilen Müsteşarlık arasında 16.02.2001 tarihinde prtokol imzalanmıştır.

Gümrük Müsteşarlığınca manyetik ortamda verilen bilgilerin vergi daireleri otomasyonu (VEDOP) projesi çerçevesinde vergi dairelerinin kullanımına açılması ile birlikte gümrük idareleri ile yazışma yapmadan (VEDOP) sorgulama sonuçlarına göre teyid alınmasına imkan sağlayan 2001/4 sayılı katma değer vergisi iç genelgesi 12.04.2001 tarihinde yayınlanmıştır.

Anılan iç genelge ile gümrük teyitlerinin beklenilmesi konusundaki zaman kaybı önlenerek, mahsupların süratle yapılması imkanı sağlanmıştır.

SONUÇ

Devlet Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nde son yapılan değişikliklerle birlikte ihracatçıların ve ihraç kaydıyla mal teslim edenlerin katma değer vergisi iade alacaklarının, bazı borçlara mahsubu konusunda Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü yetkili kılınmıştır.

Gelirler Genel Müdürlüğü verilen bu yetkiyi çeşitli tebliğ kullanmak suretiyle mükelleflerin ihraç ve ihraç kayıtlı mal teslimleri nedeniyle oluşan katma değer vergisi alacaklarının, çeşitli borçlarına mahsubu ile hem uygulama dairelerinin hem de mükelleflerin nakden iadeden doğan sorunları büyük ölçüde çözülmüştür.