Erkan GÜRBOĞA(*)
Gelirler Başkontrolörü

6- DOĞRUDAN MAL VEYA HiZ-MET TEMiN ETTiKLERi MÜKELLEFLER HAKKINDA OLUMSUZ RAPOR VEYA TESPiT BULUNMASI HALiNDE KDV İADE İŞLEMLERi

6.1 Özel Esaslara Göre iade endileri hakkında olumsuz Krapor veya tespit bulunmayanların mal veya hizmet satın  aldığı  mükellefler hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunması halinde bu mükelleflerden yapılan alışlara isabet eden kısma dört kat te-minat gösterilmesi veya bu alışlara isabet eden kısmın iade talebinden çıkarılması halinde kalan kısma ve diğer dönemlere ilişkin iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir. Hakkında olumsuz rapor bulunanlardan alınan kısma isabet eden vergiye ilişkin teminat, iade talebinde bulunan nezdindeki (hakkında olumsuz tespit bulunan mükellefe ilişkin alınan teminatlar) incelemenin sonucuna göre çözülür.

6.2. Doğrudan Mal veya Hizmet Te-min Ettikleri Mükellefler Hakkında Olumsuz Rapor Veya Tespit Bulunmasına Rağmen iadenin Genel Esaslara Göre Yapılacağı Durumlar

6.2.1. ilgili Dönem Esası Kendileri hakkında olumsuz tespit bulunmayanların mal veya hizmet satın aldığı mükellefler hakkında olumsuz tespit bulunması nedeniyle, iade taleplerinin özel esaslara göre yerine getirilmesi için, alışların olumsuz tespitin yapıldığı döneme ilişkin olması gerekir. Şayet mal ve hizmet alımları olumsuz tespitin yapıldığı döneme ilişkin değil ise iade talebi genel esaslara göre yerine getirilir. Örneğin ihracatçı mükelleflere mal satan A firmasının 1997 yılı hesaplarının sahte fatura kullanma nedeniyle incelemede olması durumunda, bu mükelleften 1998 , 1999, 2000, 2001 yıllarında mal alan ihracatçı mükelleflerin iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir.

6.2.2. iade Talebinde Bulunan Mükellefin Ödemeyi Tevsik Etmesi iade talebinde bulunan mükellefin, haklarında düzenleme dışında olumsuz tespit veya SMiYB kullanma raporu bulunanlardan alışlarına ilişkin katma değer vergisi dahil toplam işlem bedelini;

- 4389 sayılı Bankalar Kanunu hü-kümlerine göre faaliyette bulunan banka veya özel finans kuramları vasıtasıyla ödemeleri ve banka veya özel fînans kurumuna yapılacak ödeme sırasında düzenlenecek belgede satıcının (veya adına hareket edenlerin) adı - soyadı (tüzel kişilerde ünvanı) ile banka veya özel finans kurumundaki hesap numarasını ve vergi kimlik numarasını yazmaları,

- ödemenin çekle yapılmış olması halinde Türk Ticaret Kanununun 697’nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasına uygun olarak çek düzenlemeleri ve lehine çek keşide edilenin vergi kimlik numarasını yazmaları, halinde kendileri hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunmayan ancak haklarında SMÎYB düzenleme dışında olumsuz tespit veya SMÎYB kullanma raporu bulunanlardan mal veya hizmet alanların iade talepleri genel esaslara göre yapılır.

Ödeme, iade talebinde bulunan mükellefin Yeminli Mali Müşaviri tarafından düzenlenmiş tasdik raporuyla veya tasdik raporu sonradan ibraz edilmek üzere teminat karşılığı iade talep edilmiş ise bu konuda düzenlenmiş kısa bir raporla da tevsik edilebilir.

6.2.3. iade Talebinde Bulunan Mükellefe Satış Yapan Firmanın Alışlarına ilişkin Ödemeyi Tevsik Etmesi, iade talebinde bulunan mükellefe satış yapan ve haklarında SMÎYB dü-zenleme dışında olumsuz tespit veya SMÎYB kullanma raporu bulunanların kendi alışlarına ilişkin katma değer vergisi dahil toplam işlem bedelini;

- 4389 sayılı Bankalar Kanunu hükümlerine göre faaliyette bulunan banka ve özel finans kurumları vasıtasıyla ödemeleri veya banka veya özel finans kurumuna yapılacak ödeme sı-rasında düzenlenecek belgede satıcının (veya adına hareket edenlerin) adı soyadı (tüzel kişilerde unvanı) ile banka veya özel finans kurumundaki hesap numarasını ve vergi kimlik numarasını yazmaları,

- Ödemenin çekle yapılmış olması halinde Türk Ticaret Kanununun 697’nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasına uygun olarak çek düzenlemeleri ve lehine çek keşide edilenin vergi kimlik numarasını yazmaları, halinde iade talebi genel esaslara göre yerine getirilecektir. Ancak iade talep eden mükelleflerin bu haktan yararlanabilmeleri için, kendileri hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunmaması, alt firmalar hakkında SMÎYB düzenleme nedeniyle olumsuz rapor veya tespitin olmaması ve bu durumun bir yeminli mali müşavir raporu ile tevsik edilmiş olması gerekmektedir.

6.3. Alt Firmaların Genel Esaslara Dönmesi Haklarında olumsuz rapor veya tespit bulunanların genel esaslara dönmeleri durumunda bunlardan mal veya hizmet alanların iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir.


6.4. Tarh Zamanaşımı Kadar Bir Sü-renin Geçmiş Olması En son düzenlenen olumsuz rapor veya yapılan tespitin ilgili olduğu dö-nemden itibaren tarh zamanaşımı kadar bir sürenin geçmiş olması halinde vergi inceleme imkanının kalmamış olması nedeniyle bu durum sonraki safhalarda mal veya hizmet alanlar açısından olumsuz rapor veya tespit olarak değerlendirilmez ve bu mükelleflerden mal veya hizmet alanların iade taleplerinde genel esaslara göre işlem yapılır. Örneğin: 1996 yılı ve önce-si yıllarda sahte fatura kullandığına ilişkin hakkında tespit bulunan bir mükelleften mal alan ihracatçı firma nın iade talebi genel esaslara göre yerine getirilecektir.

6.5. Haklarında Olumsuz Tespit Bulunanlardan ihraç Kaydıyla Mal Alınması  Haklarında olumsuz tespit bulunanlardan ihraç kaydıyla mal alan ancak diğer alışlarına ilişkin olumsuz tespit veya rapor bulunmayan mükel-leflerin iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir.

7- ZiNCiRDE YER ALANLAR HAKKINDA OLUMSUZ RAPOR VE-YA TESPiT BULUNMASI DURUMUNDA KDV ÎADE işLEMLERi

7.1. Zincirin Kapsamı Zincir kapsamına doğrudan mal veya hizmet temin edilen safhalardan önceki safhalardaki mükellefler girmektedir.

7.2. Zincirde Yer Alanlar Hakkında Olumsuz Rapor Veya Tespit Bulunması Durumunda iade Talebi Zincirde yer alanlar hakkında olumsuz rapor bulunan, ancak kendileri veya doğrudan mal yada hizmet temin ettiği mükellefler hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunmayan mükelleflerin iade talepleri olum-suz raporda iade talebinde bulunanlarla ilgili bir sorumluluk öngörülmesi halinde raporda belirtildiği şekilde işlem yapılır. Sorumluluk öngörülmemesi halinde genel esaslara göre iade yapılır. Zincirde yer alanlar hakkında olumsuz tespit bulunan ancak kendileri veya doğrudan mal ya da hizmet temin ettiği mükellefler hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunma-yan mükelleflerin iade talepleri olumsuz tespite konu alışlar için 4 kat teminat gösterilmesi halinde genel esaslara göre yerine getirilecektir. Bu nedenle gösterilen teminat hakkında olumsuz tespit bulunan mükellefle ilgili olarak yapılacak inceleme sonucuna göre çözülür.

7.3. Zincirde Yer Alanlar Hakkında Olumsuz Tespite Rağmen iade-nin Genel Esaslara Göre Yapılacağı Durumlar

7.3.1. Ödemenin Tevsiki iade talep eden mükellefin katma değer vergisi dahil toplam işlem bedelinin doğrudan mal ya da hizmet temin edilen mükellefe,

- 4389 sayılı Bankalar kanunu hükümlerine göre faaliyette bulunan banka veya özel finans kurumları vasıtasıyla ödemeleri ve banka veya özel finans kurumuna yapılacak ödeme sırasında düzenlenecek belgede satıcının (veya adına hareket edenlerin) adı - soyadı (tüzel kişilerde unvanı) ile banka veya özel finans kurumundaki hesap numarasını ve vergi kimlik numarasını doğru olarak yazdırmaları,

- ödemenin çekle yapılmış olması halinde Türk Ticaret Kanununun 697’nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasına uygun olarak çek düzenlenen ve lehine çek keşide edilenin vergi kimlik numarasını yazmaları, halinde iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir. Ödeme, iade talebinde bulunan mükellefin Yeminli Mali Müşavir tarafından düzenlenmiş tasdik raporuyla veya tasdik raporu sonradan ibraz edilmek üzere teminat karşılığı iade talep edilmiş ise bu ko-nuda düzenlenmiş kısa bir raporla da tevsik edilebilir.

7.3.2.    Zincirde Yer Alanlar Hakkında Olumsuz Tespit Sayılan Nedenlerin Kalkmış Olması Zincirde yer alanlar hakkında olumsuz tespit sayılan nedenlerin ortadan kalktığının anlaşılması halinde, iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir. Örneğin: Zincirde yer alan mükellefin verilmeyen beyannamesini vermesi, bilinen adresini vergi dairesine bildirmesi, ibraz edilmeyen defter ve belgelerini sonradan ibraz etmesi durumunda olumsuz tespit sayılan neden ortadan kalktığı için iade talebi genel esaslara göre yapılır.

7.3.3. Olumsuz Tespitte % 5 Sınırı

7.3.3.1. Alt Firmanın Zincirde Yer Alandan Olan Alımlarında % 5 Sınırı iade talebinde bulunanlara mal veya hizmet temin eden mükelleflerin, haklarında olumsuz tespit bulunanlardan olan alışlarına isabet eden verginin aynı dönemdeki toplam vergi indirimine oranının % 5’ini geçmemesi halinde iade genel esaslara göre yerine getirilir. Bu durumun tespiti için aşağıdaki şekilde hareket edilir.

- Alt Firmanın, hakkında olumsuz tespit bulunan ve zincirde yer alan firmalardan mal ya da hizmet satın aldığı dönemler tespit edilir.

- Söz konusu alıcıların, aynı dönemlerde iade talebinde bulunanlara satış yapıp yapmadıkları tespit edilir.
- Satış yapılmışsa, alıcılar hakkında olumsuz tespit bulunanlardan alışlarına isabet eden verginin, aynı dönemdeki toplam vergi indirimine oranının % 5’ini aşıp aşmadığına bakılır. Bu oran aşılmamış ise genel esaslara göre iade yapılır.
 

7.3.3.2. iade Talebinde Bulunanlarda   genel esaslara göre yerine getirilir. % 5 Sınır

- İade talebinde bulunan mükelleflerin bu dönemlerde alt firmalardan mal ve hizmet alıp almadıkları tespit edilir.

- Olumsuz tespitin bulunduğu dönemlerde mal veya hizmet alınmış ise, alıcıların hakkında olumsuz tespit bulunanlardan alışlarına isabet eden verginin, iadesi talep edilen vergiye oranının % 5’ini aşıp aşmadığına bakılır. Bu oranın aşılması halinde, olumsuz tespite konu alışlar için 4 kat teminat karşılığında iade yapılır. Bu oranın aşılmaması halinde genel esaslara göre iade yapılır.

7.3.4.    Alt Firmanın Ödenecek KDV Beyan Etmesi Haklarında olumsuz tespit bulu-nanlardan mal veya hizmet alışının ilgili olduğu vergilendirme döneminden sonra iade talebinde bulunanlara mal veya hizmet temin eden mükellefin verdiği beyannamelerden birisinde ödenecek katma değer vergisi beyan etmiş olması halinde, bu dönemden sonraki alışlara ilişkin iade talepleri genel esaslara göre yerine getirilir.
 

8- SONUÇ 84 seri numaralı katma değer vergisi tebliği ile iade talep eden firmalar, alt firmalar veya zincirde yer alan firmalar hakkında olumsuz rapor veya tespit olması durumunda iade işleminde uygulanacak esaslar belirlenmiştir. Tebliğle getirilen yeni düzenlemelerle gerçek ihracat faaliyetinde bulunanların katma değer vergisi iade taleplerinin önündeki tıkanıklık giderilmiştir.