Erkan GÜRBOĞA
Gelirler Başkontrolörü
İzmir Defterdar Yrd. V.

1-      Genel Bilgi

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 11’nci maddesi uyarınca ihracat teslimleri ve bu teslimlere ilişkin hizmetler katma değer vergisinden istisna tutulmuştur. Diğer taraftan anılan kanunun 12’nci maddesi uyarınca bir teslimin ihracat teslimi sayılabilmesi için teslim; yurt dışındaki bir müşteriye veya bir serbest bölgedeki alıcıya ya da yetkili gümrük antreposu işleticisine yapılmalı, teslim konusu mal Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinden çıkarak bir dış ülkeye veya bir serbest bölgeye vasıl olmalı ya da yurtdışındaki müşteriye gönderilmek üzere yetkili gümrük antreposuna konulmalıdır. İhracat teslimlerinde, malın Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesinden çıkarak bir dış ülkeye vasıl olduğunutevsik eden en önemli belge gümrük beyannamesidir. Bundan dolayıdır ki ihracat istisnasından doğan katma değer vergisi iade taleplerinde gümrük beyannamesinin aslı veya noter, gümrük idaresi ya da yeminli mali müşavir onaylı örneği aranmaktadır. Ancak katma değer vergisi iade taleplerinde bu belgelerinde ibrazı tek başına yeterliolmamakta, belgelerin muhtevi yatının doğruluğunun gümrük idarelerinden teyit edilmesi gerekmektedir. Zira gümrük beyannameleri mükellef tarafından hazırlanarak gümrük idarelerine verilen bir beyanname olup gümrük idareleri bu beyannameleri tescil etmektedir. Dolayısıyla vergi dairelerine ibraz edilen gümrük beyannamelerinin muhteviyatının doğru olup olmadığının gümrük idarelerinden teyit edilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan katma değer vergisi kanunundan kaynaklanan yetki uyarınca Maliye Bakanlığı bazı iade gruplarında gümrük beyannamelerinin teyidi beklenmeden katma değer vergisi iadesinin yapılmasına olanak sağlamıştır. İhracattan doğan Katma değer vergisi iadelerinde gümrük beyannamesinin teyidinin beklendiği ve beklenmediği durumlar ile teyidin nasıl alınacağına ilişkin usul ve esaslar yazımızın konusunu oluşturacaktır.

2-       Gümrük Beyannamesinin Teyidi Beklenilmeden Yapılacak Katma Değer Vergisi İadeleri Aşağıda belirtilen iade taleplerinde gümrük beyannamelerinin teyidi beklenmez. Gümrük beyannamelerinin teyidi iade talebi yerine getirildikten sonra aranır.

2.1- Mahsuben İade Taleplerinde Mükelleflerin katma değer vergisi iade alacağının kendilerinin, ortaklarının veya mal ya da hizmet satın aldığı kişilerin vergi borçlarına, ithalat sırasında uygulanan vergilere, Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) prim borçlarna mahsup talepleri miktarına bakılmaksızın inceleme raporu teminat aranılmadan ve gümrük beyannamesinin teyidi beklenilmeden yerine getirilir. Burada herhangi bir mükellef ayırımı söz konusu olmayıp ihracatta katma değer vergisi iadesi talep eden tüm mükelelflerin mahsuben iade taleplerinde gümrük beyannamelerin teyidi beklenmez. Ancak mahsup işlemi ya pıldıktan sonra teyidin olumlu gelmemesi halinde mahsup tarihi itibariyle gerekli tarhiyat işlemi yapılır.

2.2.- İndirimli Teminat Uygulamasından Yararlanan Dış Ticaret Sermaye şirketlerinde indirimli teminat uygulamasından yararlanan Dış Ticaret Sermaye şirketlerinin nakden iade talepleri gümrük beyannamesinin teyidi beklenmeksizin yerine getirilir. Ancak bu mükelleflerin nakit iade taleplerinin yerine getirilmesinden sonra gümrük beyannamelerinin teyidinin olumsuz gelmesi durumunda gerekli tarhiyat işlemleri yapılır.

2.3.- İndirimli Teminat Uygulamasından Yararlanan Sektörel Dış Ticaret şirketlerinde indirimli teminat uygulamasından yararlanan Sektörel Dış Ticaret şirketlerinin nakden iade talepleri, bir önceki döneme ilişkin iade talebine ait gümrük beyannamelerinin teyidinin alınmış olması şartıyla cari döneme ait teyit beklenmeden yerine getirilir.

2.4.- %100 ve %200 Teminat Karşılığı iadelerde Dış Ticaret Sermaye Şirketleri ile Sektörel Dış Ticaret şirketleri dışında kalan ve indirimli teminat uygulamasından yararlanan diğer mükelleflerin, gümrük beyannamelerinin teyidini beklemeden nakit iade talep etmeleri durumunda bu mükelleflerin iade talepleri %100 teminat karşılığı yerine getirilir. Bunlar dışında kalan mükelleflerinde gümrük teyidi beklenmeden iade talep etmeleri durumunda bu talep %200 teminat karşılığında yerine getirilir.

2.5.- Tarh Zamanaşımı Kadar Bir Sürenin Geçmiş Olması Durumunda Mükelleflerce süresinde başvuru yapılıp gerekli belgeler ibraz edildiği halde gümrük beyannamelerinin teyidi alınmadığı için yerine getirilemeyen iade talepleri tarh zamanaşımı süresinin geçmesi halinde, teyit beklenmeksizin yerine getirilir.Buna göre, gümrük beyannamelerinin gümrük idarelerinden teyidi istenildiği halde tarh zamanaşımı süresi içinde teyit alınmaması halinde teyit verileceği yönünde bir yazı olmaması şartıyla teyit beklenmeksizin iade işlemi yapılacaktır.

3- Gümrük Teyidi Alınarak Yapılması Gereken Katma Değer Vergisi İadesi

3.1.- Sektörel Dış Ticaret Şirketlerinde Önceki Dönem Gümrük Beyannamesi Teyitlerinin Gelmemiş Olması Durumunda indirimli teminat uygulamasından yararlanan Sektörel Dış Ticaret Şirketlerinin nakden iade taleplerinde; bir önceki döneme ilişkin iade talebine ait gümrük beyannamelerinin teyidinin alınmamış olması durumunda cari döneme ait teyit gelmeden nakit iade taleplerinin yerine getirilmemesi gerekir. Bu mükelleflerin teyit beklemeden iade almak istemesi halinde iadesini talep ettikleri katma değer vergisi tutar›n›n %100’ü kadar teminat vermeleri halinde iade talepleri yerine getirilir.

3.2.- Normal Teminat Uygulamasından Yararlanan Mükelleflerde Normal teminat uygulaması kapsamında bulunan mükelleflerin nakit iade talepleri, gümrük beyannamelerinin teyidi gelmeden yerine getirilmez. Bu mükelleflerin teyit beklemeden iadelerini talep etmeleri halinde, iadesi gereken tutarın %200’ü tutarında teminat vermeleri şartıyla nakit iade talepleri yerine getirilir.

3.3.- Yükseltilmiş Teminat Karşılığı İade Talep Eden Mükellefler Kendileri veya mal ve hizmet satın aldıkları mükellefler hakkında olumsuz rapor veya olumsuz tespit olması nedeniyle özel esaslar kapsamına giren mükelleflerin iade talepleri teyit gerçekleşmeden yerine getirilmez.

3.4.- Dış Ticaret Sermaye Şirketleri ile Sektörel Dış Ticaret şirketleri Dışında Kalan ve İndirimli Teminattan Yararlanan Diğer Mükellefler Dış Ticaret Sermaye Şirketleri ile Sektörel Dış Ticaret Sermaye Şirketleri dışında halen ve indirimli teminattan yararlanan di€er mükelleflerin (84 Seri Numaralı Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinin I- 2.1.2.2.2 bölümünde belirtilen koşulları taşıyan) iade talepleri gümrük beyannamelerinin teyidi alınmadan yerine getirilmez. 3.5.- Yeminli Mali Müşavir Raporları ile Nakit İade Taleplerinde Yeminli Mali Müşavirlerin düzenledikleri raporlarda gümrük beyannamelerinin teyidi alınmadan mükelleflerin iade talepleri yerine getirilmez. Ancak teyidin yeminli mali müşavir tarafından alınmış olması halinde ayrıca teyit aranmaz. Yeminli Mali Müşavirlerin teyit almadıkları durumlarda teyit işlemleri vergi dairesince yerine getirilir.

4- Tecil-Terkin İşlemlerinde Gümrük Beyannamesinin Teyidi Bilindiği üzere 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 11-1/c maddesi uyarınca; ihraç edilmek şartıyla imalatçılar tarafından kendileri ne teslim edilen mallara ait Katma Değer Vergisi, ihracatçılar tarafından ödenmez. Mükelleflere tahsil edilmeyen ancak ilgili dönem beyannamesinde beyan edilecek olan bu vergi, vergi dairesince tarh ve tahakkuk ettirilerek tecil olunur. Söz konusu malların, ihracatçıya teslim tarihini takipeden ay başından itibaren 3 ay içinde ihraç edilmesi halinde, tecil edilen vergi terkin olunur. 84 Seri Numaralı Katma Değer Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin I-1.2 bölümünde; “Mükellefçe süresinde başvuru yapılıp gerekli belgeler ibraz edildiği halde gümrük beyannamelerinin veya gümrükçe onaylı fatura ya da özel faturaların teyidi alınmadığı için yerine getirilemeyen iade talepleri, tarh zamanaşımı süresinin geçmesi halinde, teyit beklenmeksizin yerine getirilir. Buna göre, gümrük beyannamelerinin veya gümrükçe onaylı fatura veya özel faturaların gümrük idarelerinden teyidi istenildiği halde tarh zamanaşımı süresi içinde teyit alınmaması halinde, teyit verileceği yönünde bir yazı olmaması şartıyla teyit beklenmeksizin iade işlemi yapılacaktır. Bu husus ihraç kayıtlı teslimlerde tescil edilen verginin terkini ve iade işlemlerinde de geçerlidir.” denilmektedir. Dolayısıyla ihraç kayıtlı teslimler nedeniyle tecil edilen verginin terkini için gümrük beyannamelerinin teyidi beklenecek, gümrük beyannamelerinin teyidi alınmadığı için yerine getirilemeyen terkin işlemleri de, tarh zamanaşımı süresinin geçmesi halinde teyit beklenmeksizin tecil edilen vergi terkin edilecektir.

5- Gümrük Teyidine ilişkin işlemler

5.1.- Otomasyonlu Vergi Dairelerinde

5.1.1.- Genel Olarak Teyit işlemleri Mükelleflerin ihracat işlemlerine ilişkin bilgilerin doğru, sağlıklı ve kısa sürede takibi amacıyla gümrük beyannamelerine ilişkin bilgilerin Gümrük Müsteşarlığı tarafından Maliye Bakanlığına verilmesi ve gümrük beyannamelerinde yer alan kimlik bilgilerinin

doğruluğunun tespiti için de mükelleflerin sicil bilgilerinin Maliye Bakanlığı tarafından Gümrük Müsteşarlığına manyetik ortamda “text file olarak” verilmesi hususunda Maliye Bakanlığı ile Gümrük Müsteşarlığı arasında 16.02.2001 tarihinde protokol imzalanmıştır. Böylece, Gümrük Müsteşarlığınca manyetik ortamda verilen bilgilerinVergi Daireleri Otomasyonu (VEDOP) projesi çerçevesinde vergi dairelerinin kullanımına açılması ile birlikte gümrük idareleri ile yazışma yapmadan (VEDOP) sorgulama sonuçlarına göre teyit alınmasına imkan sağlanmıştır. Otomasyonlu Vergi Daireleri, gümrük beyannamelerine ilişkin sorgulama sonuçlarını bilgisayar çıktısı alarak muhafaza edeceklerdir. Ancak gerekli görüldüğü ve Maliye Bakanlığınca talimat verildiği takdirde gümrük idarelerinden ayrıca yazılı teyit alınabilecektir.

5.1.2.- Yeminli Mali Müşavir Raporlarına ilişkin Teyit işlemleri Yeminli Mali Müşavir Tasdik Raporlaı›nda ilgili gümrük idarelerinden yazılı olarak teyitleri tasdikli örneklerinin bulunması halinde, ihtiyaç duyulmadığı sürece vergi dairesince ayrıca teyit al›nmayacaktır. Yeminli Mali Müşavir tarafından düzenlenen katma değer vergisi iade raporlarında gümrük beyannamelerinin teyidine yer verilmemesi halinde ilgili vergi dairesince VEDOP’tan yap›lacak sorgulamayla yetinilecek, ayrıca teyit aranılmadan rapor işleme konulacaktır. Ancak vergi dairesinin gümrük beyannamelerinin teyidini VEDOP’tan almış olması, ihracatın gerçek olmadığı durumlarda Yeminli Mali Müşavirlerin sorumluluğunu kaldırmayacaktır.

5.1.3.- Tecil Edilen Vergilerin Terkin işlemlerinde Tecil edilecek vergilerin terkin işlemlerinde ise; Gümrük Müsteşarlığı’nca verilen gümrük beyannamesi özetlerinde ihracatçılara tecil-terkin kapsamında satış yapan imalatçılara ilişkin bilgiler bulunmadığından imalatçılar tarafından gümrük beyannamelerine ilişkin olarak verilen bilgilerle, (VEDOP) sorgulaması sonucu alınan bilgiler karşılaştırılarak teyit işlemi gerçekleştirilecektir. Bilgilerin birbiriyle uyumlu olmas› halinde söz konusu ihracatla ilgili olarak gerekli görülmedikçe gümrük idaresinden ayrıca yazılı teyit alınmayacaktır.

5.1.4.- Teyidin VEDOP Sorgulamasında Alınamadığı Durumlarda Teyidin VEDOP sorgulamasında alınamadığı durumlarda, yapılan ihracatların gümrük idarelerince günlük veya haftalık yazılarla ihracatçıların bağlı olduğu vergi dairesine bildirildiği durumlarda teyit işlemi bu yazılardan yapılacaktır. Ancak bildirim yapılmadığı durumlarda teyit, vergi dairesince bir yazı ile doğrudan ilgili gümrük idaresinden istenilmek ve gümrük idaresince de doğrudan vergi dairesine cevap verilmek suretiyle yerine getirilecektir. Tecil-Terkin uygulamasına göre işlemin yapılan ihraç kaydıyla teslimler de ibraz edilen gümrük beyannamesinin teyidi ise ihracatçının bağlı olduğu vergi dairesinden alınacaktır.

5.2.- Otomasyonsuz Vergi Dairelerinde Vergi Daireleri Otomasyon Projesi (VEDOP) kapsam›nda olmayan ve kişisel bilgisayarı (PC) da bulunmayan vergi daireleri ile mal müdürlükleriteyit işlemini ilgili defterdarlık tarafından belirlenecek olan VEDOP uygulaması kapsamındaki veya kişisel bilgisayarı (PC) bulunan bu vergi dairesinden yapacaklardır. Bu şekilde teyit isteyen vergi dairesi teyidini istediği gümrük beyannamelerine ilişkin yazıyı faks veya görevli kurye vasıtası ile en kısa sürede teyit vermekle görevlendirilen bir vergi dairesine ulaştıracak, bu vergi dairesi de aynı şekilde cevap verecektir. Ancak faks yoluyla verilen cevapların aslınında resmi posta veya görevli kurye vasıtası ile vergi dairesine gönderilecektir. Diğer taraftan teyit istenen vergi dairesince teyidin VEDOP sorgulamasından alınamadığı durumlarda yazımızın 5.1.4 bölümünde belirtilen açıklamalar doğrultusunda teyit işlemi gerçekleştirilecektir.

6- Sonuç

Bu yazımızda ihracatta katma değer vergisi iadelerinde, gümrük beyannamesinin teyidinin beklendiği ve beklenilmediği durumlar açıklanmıştır. Otomasyonlu vergi dairelerinde gümrük teyitlerinin manyetik ortamda alınması, ihracatta katma değer vergisi iadelerine hız kazandırmıştır. Ancak henüz çok sayıda il ve ilçelerimizde (VEDOP) uygulamasına geçilmemiş olması nedeniyle, gümrük idarelerince yazışma yapılması ihracatta katma değer vergisi iade sürecinin uzamasına neden olmaktadır. Maliye Bakanlığının bu konuda sürdürmüş olduğu çalışmaların neticelenmesi durumunda sıkıntılar önemli ölçüde azalacaktır.

Yararlanılan Kaynaklar

• 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu

• 84 Seri No.lu K.D.V. Genel Tebliği

• Katma Değer Vergisi Uygulaması İç Genelgeler