Erkan GÜRBOĞA

Gelirler Başkontrolörü

 I-GENEL BİLGİ

Tarım ürünleri ticaretini kolaylaştırmak, depolanması için yaygın bir sistem oluşturmak, ürün sahiplerinin mallarının emniyetini sağlamak ve kalitesini korumak, ürünlerin sınıf ve derecelerinin yetkili sınıflandırıcılar tarafından saptanmasını sağlamak, tarım ürünleri lisanslı depo işleticilerinin kişiler arasında ayrım yapmaksızın tarım ürünlerini kabul etmelerini temin etmek, ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını, satışını ve teslimini sağlayan ürün senedi çıkartmak ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin ticaretini geliştirmek üzere, tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin kuruluş, işleyiş ve denetimine ilişkin usul ve esasları belirleyen “ Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu” 17 Şubat 2005 tarih ve 25730 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 

Bu kanuna paralel olarak tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin KDV uygulaması yönünden vergisel altyapısı ve KDV uygulaması bağlamından gerekli görülen  düzenlemeler ise  3 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi gazetede yayımlanan 5904 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunda yapılarak yürürlüğe girmiştir. Bu yazımızda tarım ürünleri lisanslı depoculuk sistemine yönelik Katma Değer Vergisi Kanununda yapılan düzenlemeler ele alınacaktır.

 II-LİSANSLI DEPOCULUK SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ

Tarım ürünleri ticaretinin kayıt altına alınmasında önemli bir işlevi yürütecek olan  Tarım ürünleri lisanslı depo işletmeleri, ekonomik ihtiyaç ve etkinlik şartları göz önünde bulundurularak Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca verilecek izinle anonim şirket şeklinde kurulmaktadır. Lisanslı depoculuk faaliyetinde bulunmak için Sanayi ve Ticaret Bakanlığından  depoculuk lisansı alınması zorunludur. Bu lisans, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilân edilir. Bu şekilde faaliyette bulunacak şirketlerin unvanlarında “Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk” ibaresinin bulunması zorunludur.

Depoculuk lisansı devredilemez ve lisanslı depo işletmesinin tüm şubeleri aynı lisans kapsamında çalışır.Sanayi ve Ticaret Bakanlığından lisans alınmadan lisanslı depoculuk faaliyetinde bulunulamaz, lisanslı depo veya lisanslı depo işletmesi izlenimini verecek hiçbir isim, unvan, işaret ve benzerleri kullanılamaz.

Tarım Ürünleri Lisanslı depo faaliyetinde bulunacak Şirketin kuruluşunda, Bir trilyon liradan az olmamak üzere depolama kapasitesine göre Sanayi ve Ticaret Bakanlığın’ca belirlenen tutarda ödenmiş sermayeye sahip olunması ile ilgili yönetmelikte gösterilen belgelerin ibraz edilmesi koşulları da aranır. Bu şirketlerin ana sözleşmeleri ve kuruluş işlemleri, 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa ve ilgili diğer mevzuata uygun şekilde yapılmak zorundadır. Şirketin pay senetleri nama yazılı olarak düzenlenir. Şirket anasözleşmesinin, ortaklarının ve ortaklık paylarının değişikliği Sanayi ve Ticaret Bakanlığının  iznine tâbidir. Kuruluş izni alan şirkete ancak  öngördüğü şartları taşıdığının tespiti halinde faaliyet izni verilir. Şirket faaliyet izni almadan ürün kabul edemez, ürün senedi düzenleyemez. Tarım ürünleri lisanslı depo işletmesinin şube açması ve lisans kapsamını değiştirmesi de Sanayi ve Ticaret Bakanlığının iznine tâbidir.

Bir ürünün lisanslı depo işletmesine teslim ve kabul edilmesi halinde, söz konusu ürün için ürün senedi düzenlenir. Teslimat sırasında ürün senedi dışında düzenlenen tartım makbuzu ve delil niteliğini haiz benzer belgeler de ürünün mülkiyetinin ispatında kullanılabilir. Ürün senedi veya delil niteliğini haiz diğer belgeler; ürünün aynı miktar, cins, sınıf ve kalitede mudîye geri verilmesini garanti eder ve bu teslim satış değil vedia anlamındadır.  Düzenlenen ürün senedi ve benzer belgeler, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca düzenlenen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri gibi değerlendirilmez. 

Basılı ürün senetleri hükmünde olmak üzere elektronik ortamda da ürün senetleri oluşturulabilir. Elektronik ürün senetlerinin düzenlenmesine, muhafazasına, güvenliğine, bu hizmetleri yürütecek kuruluşların lisans almalarına, faaliyetlerine, denetimlerine ve diğer hususlara ilişkin usûl ve esaslar, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla yönetmelikle düzenlenir.

Lisanslı depo işleticisi, mudînin talebi üzerine, hukuken geçerli bir mazereti olmadıkça gecikmeksizin ürünü teslim eder. Ürünün tesliminde bu ürüne ait ürün senedini geri alır ve iptal eder. Ancak lisanslı depo işleticisi, lisanslı deposundaki tarım ürünleri üzerinde, bu ürünleri kabul etme, depolama ve teslim de dahil olmak üzere gerçekleştirdiği hizmetlerden doğan alacakları karşılığında hapis hakkına sahiptir.

Ürünler, depolandıkları lisanslı depolardan teslim edilir. Ürün depodan geri alınmamışsa, ilgili yönetmelikte gösterilen azamî depolama süresi dolmadan en az otuz gün öncesinden lisanslı depo işleticisi mudîye  eline geçecek şekilde yazılı olarak haber verir. Bu süre sonunda da geri alınmayan ürünün bir kısmı veya tamamı, ürünün niteliğine ve piyasa koşullarına uygun olarak lisanslı depo işleticisince satılabilir. Bu durumda lisanslı depo işletmesi ücretler ve masrafları düşerek geri kalan tutarı yedi iş günü içerisinde ilgiliye öder.

Her lisanslı depo işleticisi, tam ve doğru olarak lisanslı depoya giren ve çıkan tüm ürünlerin kayıtlarını, ürün senetlerine ilişkin noterden tasdikli bir ürün senedi defterini ve kanunen tutmakla yükümlü olduğu diğer defterleri tutmak zorundadır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı lisanslı depo işletmelerini iş yılı bitimini takiben üç ay içinde bağımsız denetimden geçmiş malî tablolarını sunmakla yükümlü kılabilir.

Elektronik ortamda tutulanlar da dahil defterler, sigorta poliçeleri, iptal edilen ürün senetleri, depolama kayıtları ve diğer tüm kayıt ve belgeler lisanslı depo işleticisi tarafından on yıl müddetle saklanır.

 III-KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER

 3 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5904 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun ile Katma Değer Vergisi Kanununda aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır.

a-Ürün Senetlerinin Teslimi Katma değer Vergisi kanunun Konusuna Alınmıştır.

Katma Değer Vergisi Kanununun 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinin (d) alt bendinde değişiklik yapılarak 10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimi, Katma Değer Vergisi Kanunun konusuna alınmıştır. Yapılan düzenleme ile ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimi, ticari, sınai, zirai faaliyet veya serbest meslek faaliyetleri çerçevesinde olup olmadığına bakılmaksızın KDV’nin konusuna alınmaktadır.

b-Lisanslı Depo İşleticilerine Katma Değer Vergisi Sorumluluğu Getirilmiştir.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin sonuna aşağıdaki eklenen fıkra ile  5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimine ait katma değer vergisinin ödenmesinden lisanslı depo işleticileri sorumlu tutulmuşlardır.Yapılan bu düzenleme ile ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara tesliminde,bu işlemlere ait KDV lisanslı depo işleticileri tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip  ödenecektir

c-Vergiyi Doğuran Olay

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasına eklenen “k” bendi ile 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin temsil ettiği ürünlerin depodan çekilmesi ile vergiyi doğuran olay meydana gelecektir. Böylece yapılan değişiklikle ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslim işlemlerinde vergiyi doğuran olay hükme bağlanmaktadır.

d-Ürün Senetlerinin Borsalar Aracılığı ile İlk Teslimi Tam İstisna Kapsamına Alınmıştır

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ğ) bendi ile 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, ürün ihtisas borsaları ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığından ürün senedi alım-satımı konusunda izin alan ticaret borsaları aracılığıyla ilk teslimi tam istisna kapsamına alınmıştır. Yapılan düzenleme ile ürün senetlerinin, işlem gördüğü borsalar aracılığıyla ilk teslimi KDV’den istisna tutulmak suretiyle bu kapsamdaki işlemlerin KDV’den tamamen arındırılması amaçlanmaktadır. Böylece bu kapsamda vergiden istisna edilen işlemlerle ilgili olarak yüklenilen vergilerin iadesine de imkân tanınmıştır.

e-Ürün Senetlerinin İkincil Teslimleri Kısmi İstisna Kapsamına Alınmıştır.

Katma Değer Vergisi Kanunun 17 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasına eklenen  (t) bendi ile 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin Katma Değer Vergisi Kanunun  1 inci maddenin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinin (d) alt bendi ile 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (ğ) bendinde belirtilen işlemler hariç olmak üzere, ürün ihtisas borsaları ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığından ürün senedi alım-satımı konusunda izin alan ticaret borsaları aracılığıyla teslimleri kısmi istisna kapsamına alınarak KDV ‘den istisna tutulmuştur.Yapılan bu düzenleme ile ürün senetlerinin, işlem gördüğü borsalardaki ilk teslimi ile senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimi dışındaki teslimlerinin KDV’den istisna  tutulması amaçlanmıştır. Ayrıca;bu kapsamda vergiden istisna edilen işlemler bakımından 30 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz. Böylece  bu kapsamda vergiden istisna edilen işlemlerle ilgili olarak yüklenilen vergilerin indirimine de imkân tanınmıştır.

f-Ürün Senetlerinin Tesliminde Katma Değer Vergisi Matrahı

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yapılan değişiklikle 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara tesliminde, senedin en son işlem gördüğü borsada oluşan değeri katma değer vergisinin matrahı olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir.Yapılan bu düzenleme ile  senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara tesliminde KDV matrahı, ürünün çekildiği tarihte senedin işlem gördüğü borsada oluşan değeri olarak belirlenmekte ve özel matrah şekline göre vergilendirilmesi amaçlanmaktadır.

IV-SONUÇ

3 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi gazetede yayımlanan 5904 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunda, Katma Değer Vergisi Kanunun bazı maddelerinde düzenlemeler yapılmak suretiyle, 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin teslimi katma değer vergisi kanunun kapsamına alınmış, ürün senetlerinin borsalar aracılığı ile ilk teslimleri tam istisna kapsamına, ikincil teslimleri kısmi istisna kapsamına alınmak suretiyle tarım ürünlerinin kayıt altına alınması teşvik edilmiştir.